Voor de meeste roterende apparatuur gelden asuitslagtoleranties van 0,05 tot 0,10 mm voor radiale uitslag en 0,10 tot 0,20 mm voor axiale uitslag, afhankelijk van het type machine, de draaisnelheid en het gebruikte afdichtingssysteem. Overschrijd je deze waarden, dan neemt de slijtage aan lagers en afdichtingen snel toe. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over asuitslag bij pompen en roerwerken, van oorzaken tot het moment waarop je moet ingrijpen.
Wat veroorzaakt asuitslag bij roterende apparatuur?
Asuitslag bij roterende apparatuur ontstaat door een combinatie van mechanische, hydraulische en constructieve factoren die de as uit zijn ideale rotatiepositie drijven. De meest voorkomende oorzaken zijn slijtage aan lagers, onbalans in het roterende deel, uitlijningsfouten en hydraulische krachten vanuit het medium dat door de pomp stroomt.
Concreet zijn dit de meest voorkomende oorzaken van asuitslag:
- Lagerslijtage: versleten kogel- of glijlagers geven de as meer speling, waardoor de as gaat zweven tijdens bedrijf
- Onbalans in het waaierblad: aanslag, erosie of beschadiging van het waaierblad veroorzaakt een ongelijkmatige massaverdeling
- Uitlijnfouten: een verkeerd uitgelijnde koppeling tussen motor en pomp zorgt voor periodieke krachten op de as
- Hydraulische krachten: bij pompen die buiten hun optimale werkpunt draaien, ontstaan radiale krachten die de as zijwaarts belasten
- Thermische uitzetting: temperatuurverschillen tijdens opstart of bedrijf kunnen de as tijdelijk verlengen of verplaatsen
Het is belangrijk om te begrijpen dat asuitslag zelden één enkele oorzaak heeft. Vaak versterken meerdere factoren elkaar, waardoor de uitslag geleidelijk toeneemt totdat er schade optreedt aan lagers of afdichtingen.
Wat is het verschil tussen radiale en axiale asuitslag?
Radiale asuitslag is de zijwaartse beweging van de as loodrecht op de rotatie-as, terwijl axiale asuitslag de voor- en achterwaartse beweging langs de rotatie-as beschrijft. Beide vormen van uitslag belasten de mechanical seal voor pompen en roerwerken op een andere manier en vragen om aparte meetmethoden en tolerantiewaarden.
Radiale uitslag
Bij radiale uitslag beweegt de as zijwaarts tijdens het draaien. Dit veroorzaakt een excentrische beweging van het afdichtingsvlak ten opzichte van de tegenligger. De mechanical seal moet deze beweging opvangen, wat leidt tot ongelijkmatige slijtage van de loopvlakken. Radiale uitslag is vaak het gevolg van lagerspeling, onbalans of uitlijnfouten.
Axiale uitslag
Bij axiale uitslag verschuift de as heen en weer in de lengterichting. Dit heeft direct invloed op de sluitkracht van de mechanical seal: bij te veel axiale beweging verliest de seal zijn optimale contactdruk, wat lekkage veroorzaakt. Axiale uitslag ontstaat vaak door thermische uitzetting, slijtage aan axiale lagers of hydraulische stuwkrachten in de pomp.
Wat zijn de gangbare tolerantiewaarden voor asuitslag?
De gangbare tolerantiewaarden voor asuitslag bij pompen en roerwerken liggen voor radiale uitslag tussen 0,05 en 0,10 mm, en voor axiale uitslag tussen 0,10 en 0,20 mm. Deze waarden gelden als algemene richtlijn; de exacte tolerantie hangt af van de asdoorsnede, het toerental en het type mechanical seal dat wordt gebruikt.
Houd rekening met de volgende richtlijnen per situatie:
- Standaard centrifugaalpompen: radiale uitslag maximaal 0,05 tot 0,08 mm, axiale uitslag maximaal 0,10 tot 0,15 mm
- Roerwerken met grotere asdoorsneden: toleranties kunnen iets ruimer zijn, maar de fabrikant van de mechanical seal geeft altijd de maximale toegestane uitslag op
- Hogesnelheidsapplicaties (boven 3000 rpm): strengere toleranties zijn nodig, vaak maximaal 0,03 tot 0,05 mm radiaal
- Cartridge seals: deze zijn over het algemeen toleranter voor uitslag dan losse component seals, maar ook hier gelden fabrieksspecificaties
Raadpleeg altijd de specificaties van de seal-fabrikant en de machineleverancier. Overschrijd je de opgegeven tolerantie, dan is de levensduur van de mechanical seal niet meer gegarandeerd.
Hoe meet je asuitslag correct op een pomp of roerwerk?
Je meet asuitslag correct met een meetklok (ook wel een comparator of dial indicator genoemd) die je op een magnetische standaard bevestigt aan een vast deel van de machine. Draai de as handmatig rond en lees de maximale afwijking af op de meetklok. Dit geeft je de totale uitslag, ook wel TIR (Total Indicator Reading) genoemd.
Volg deze stappen voor een betrouwbare meting:
- Zet de machine stil en zorg dat de as vrij kan draaien zonder koppeling of belasting
- Bevestig de magnetische standaard op een stabiel, vast deel van de machine, niet op een bewegend onderdeel
- Plaats de meetklok loodrecht op de as voor radiale uitslag, of parallel aan de as voor axiale uitslag
- Stel de meetklok in op nul en draai de as langzaam een volledige slag rond
- Noteer de maximale positieve en negatieve afwijking; de som van beide is de TIR
- Meet op meerdere posities langs de as, zeker ook vlak bij de seal-locatie
Meet bij voorkeur ook onder bedrijfsomstandigheden als dat mogelijk is, omdat thermische uitzetting en hydraulische krachten de uitslag tijdens bedrijf anders kunnen maken dan in stilstand.
Wat doet te veel asuitslag met een mechanical seal?
Te veel asuitslag beschadigt een mechanical seal doordat de loopvlakken niet meer gelijkmatig op elkaar sluiten. De seal is ontworpen om te werken binnen een nauw tolerantiebereik; overschrijd je dat bereik, dan ontstaan er hete plekken, ongelijkmatige slijtage en uiteindelijk lekkage.
De schade verloopt doorgaans in fasen:
- Fase 1: de loopvlakken slijten ongelijkmatig, wat leidt tot kleine lekverliezen die je nog niet altijd ziet
- Fase 2: de O-ringen en secundaire afdichtingen worden cyclisch belast en verliezen hun elasticiteit sneller
- Fase 3: bij ernstige radiale uitslag kan de seal-ring gaan trillen of zelfs breken, wat leidt tot plotselinge lekkage
- Fase 4: bij axiale overbelasting verliest de veer zijn voorspanning, waardoor de sluitkracht wegvalt en de seal niet meer afdicht
Naast de seal zelf lijden ook de lagers verder onder de verhoogde uitslag, wat een zichzelf versterkend probleem oplevert: meer lagerslijtage leidt tot meer uitslag, wat de seal sneller beschadigt.
Wanneer is revisie of vervanging van de mechanical seal noodzakelijk?
Revisie of vervanging van de mechanical seal is noodzakelijk zodra je zichtbare lekkage constateert, de uitslag de fabriekstolerantie overschrijdt, of de seal meer dan 12 tot 18 maanden in een zwaar belaste applicatie heeft gedraaid. Wacht niet tot een lek zichtbaar wordt, want dan is de schade aan loopvlakken en secundaire afdichtingen al aanzienlijk.
Signalen die aangeven dat je actie moet ondernemen:
- Zichtbare vloeistoflekkage rondom de afdichting
- Verhoogde temperatuur op de seal-locatie
- Ongewone trillingen of geluid bij de pomp of het roerwerk
- Gemeten asuitslag die de opgegeven tolerantie overschrijdt
- Verhoogd energieverbruik van de aandrijving zonder verandering in procesomstandigheden
Bij revisie worden de loopvlakken gecontroleerd op vlakheid en slijtage, de O-ringen vervangen en de veerdruk gecontroleerd. In veel gevallen is revisie een kosteneffectieve keuze ten opzichte van volledige vervanging, zeker als de seal-behuizing en de primaire ringen nog in goede staat zijn.
Hoe wij helpen bij asuitslag en mechanical seal problemen
Bij Qseals helpen we je om snel de juiste diagnose te stellen en de beste oplossing te kiezen, of dat nu revisie, vervanging of een aangepaste seal-configuratie is. Met meer dan 20 jaar ervaring in mechanical seals voor pompen en roerwerken weten we precies welke toleranties en seal-typen passen bij jouw applicatie.
Wat we voor je kunnen doen:
- Revisie van mechanical seals van nagenoeg alle merken en typen, inclusief controle van loopvlakken en secundaire afdichtingen
- Advies over toleranties en de juiste seal-keuze op basis van jouw asdoorsnede, toerental en procesmedium
- Maatwerk engineering voor situaties waar standaard seals niet voldoen aan de uitslageisen van jouw machine
- Leppen van loopvlakken tot 350 mm diameter voor optimale vlakheid en afdichting
- Snelle levering uit een voorraad van meer dan 200.000 producten, ook voor spoedsituaties
Heb je vragen over asuitslagtoleranties of wil je weten of jouw mechanical seal aan revisie toe is? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over een slimme, kosteneffectieve oplossing.