Abrasieve slijtage en adhesieve slijtage zijn twee fundamenteel verschillende mechanismen die pompen en mechanical seals voor pompen beschadigen. Bij abrasieve slijtage schuren harde deeltjes het materiaal weg, terwijl adhesieve slijtage ontstaat door direct metaalcontact tussen bewegende oppervlakken zonder voldoende smering. Beide vormen leiden tot verhoogde lekkage, hogere onderhoudskosten en uiteindelijk pompstilstand. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over deze slijtagevormen en hoe je ze aanpakt.
Hoe ontstaat abrasieve slijtage bij pompen?
Abrasieve slijtage bij pompen ontstaat wanneer harde deeltjes in de gepompte vloeistof over de oppervlakken van de pomp en de afdichtingen schuren. Deze deeltjes fungeren als schuurpapier: ze krassen, groeven en slijten het materiaal geleidelijk weg. Hoe harder en scherper de deeltjes, hoe sneller de slijtage verloopt.
Veelvoorkomende oorzaken van abrasieve slijtage zijn zand, metaaldeeltjes, kristallen of andere vaste stoffen in het procesmedium. Maar ook corrosieproducten die loslaten van de pompbehuizing kunnen abrasief werken. De slijtage concentreert zich doorgaans op de loopvlakken van de mechanical seal, de waaier en de pompbehuizing zelf.
Er zijn twee varianten te onderscheiden. Bij tweelichaamsslijtage schuurt een hard deeltje direct tussen twee oppervlakken. Bij drielichaamsslijtage rolt een los deeltje tussen twee oppervlakken en beschadigt het beide zijden tegelijk. De tweede variant is vaak agressiever en moeilijker te voorspellen.
Hoe ontstaat adhesieve slijtage bij pompen?
Adhesieve slijtage bij pompen ontstaat wanneer twee oppervlakken onder druk direct met elkaar in contact komen, zonder dat er voldoende smeermiddelfilm tussen zit. Op microscopisch niveau lassen de oppervlakken tijdelijk aan elkaar vast, waarna materiaal losscheurt bij de beweging. Dit proces herhaalt zich continu en veroorzaakt progressieve schade.
Bij mechanical seals speelt dit mechanisme een grote rol wanneer de vloeistoffilm tussen de loopvlakken wegvalt of te dun wordt. Dit kan gebeuren door droogloop, onjuiste installatie, te hoge temperatuur of een verkeerde keuze van loopvlakmaterialen. Zodra de beschermende film ontbreekt, neemt de wrijving sterk toe en begint het materiaal over te dragen van het ene oppervlak naar het andere.
Adhesieve slijtage is verraderlijk omdat het snel escaleert. Wat begint als een kleine onregelmatigheid in het loopvlak, groeit uit tot ernstige beschadiging in korte tijd. Vooral bij pompen die regelmatig droogdraaien of opstarten zonder voldoende vloeistof, is dit risico groot.
Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen beide slijtagevormen?
Het belangrijkste verschil tussen abrasieve en adhesieve slijtage is de oorzaak: abrasieve slijtage wordt veroorzaakt door externe deeltjes die materiaal wegschuren, terwijl adhesieve slijtage ontstaat door direct oppervlaktecontact zonder smering. Dit verschil bepaalt ook hoe de schade eruitziet en hoe je hem aanpakt.
- Oorzaak: Abrasief door deeltjes in het medium, adhesief door onvoldoende smering of verkeerd materiaalcontact
- Schadepatroon: Abrasief geeft krassen en groeven in het materiaal, adhesief geeft overdracht van materiaal en ruwheid op het loopvlak
- Snelheid: Abrasieve slijtage verloopt vaak geleidelijk, adhesieve slijtage kan snel escaleren
- Zichtbaarheid: Abrasieve schade is vaak goed zichtbaar als krassen, adhesieve schade uit zich soms als onregelmatige ruwheid of materiaalophoping
- Preventie: Abrasief vraagt om betere filtratie of hardere materialen, adhesief vraagt om betere smering of aangepaste materiaalcombinaties
In de praktijk komen beide vormen ook gecombineerd voor. Deeltjes in het medium kunnen de smeermiddelfilm verstoren, waarna adhesieve slijtage optreedt naast de abrasieve. Dit maakt diagnose soms complex.
Welke schade veroorzaken deze slijtagevormen aan mechanical seals?
Beide slijtagevormen tasten de loopvlakken van mechanical seals aan, wat leidt tot verhoogde lekkage, warmteontwikkeling en uiteindelijk falen van de afdichting. De loopvlakken van een mechanical seal moeten extreem vlak zijn om goed te functioneren. Zodra slijtage dit vlak verstoort, verliest de seal zijn afdichtende werking.
Bij abrasieve slijtage ontstaan krassen en groeven in het loopvlak. Zelfs kleine krassen zijn genoeg om de vloeistoffilm te verstoren en lekkage te veroorzaken. Bij harde abrasieve deeltjes kan het loopvlak in korte tijd volledig worden aangetast, wat leidt tot snelle uitval van de seal.
Adhesieve slijtage veroorzaakt materiaaloverdracht en ruwheid op het loopvlak. Dit verhoogt de wrijving verder, wat meer warmte genereert en de slijtage versnelt. In ernstige gevallen kunnen de loopvlakken aan elkaar vastlopen, wat de seal volledig blokkeert en directe pompstilstand veroorzaakt.
Naast de loopvlakken kunnen ook de secundaire afdichtingen, zoals O-ringen en bellows, schade oplopen door de verhoogde temperatuur die slijtage veroorzaakt. Dit maakt het totale schadebeeld bij verwaarloosde slijtage vaak groter dan alleen de seal zelf.
Hoe voorkom je abrasieve en adhesieve slijtage bij pompen?
Je voorkomt abrasieve slijtage bij pompen door harde deeltjes uit het procesmedium te weren en door materialen te kiezen die bestand zijn tegen schuurbelasting. Adhesieve slijtage voorkom je door te zorgen voor voldoende smering en de juiste combinatie van loopvlakmaterialen. In beide gevallen speelt de keuze van de mechanical seal een grote rol.
Concrete maatregelen tegen abrasieve slijtage:
- Installeer filters of cycloonafscheiders voor de pomp om deeltjes te verwijderen
- Kies loopvlakmaterialen met hoge hardheid, zoals siliciumcarbide of chroomoxide
- Gebruik een seal support system dat de seal spoelt met schone vloeistof
- Controleer regelmatig de kwaliteit van het procesmedium op deeltjesbelasting
Concrete maatregelen tegen adhesieve slijtage:
- Zorg dat de pomp nooit droogloopt door niveaubeveiliging of droogloopbeveiliging
- Kies materiaalcombinaties die goed samenwerken, zoals koolstof tegen siliciumcarbide
- Controleer de vloeistoffilm bij de seal door de juiste druk en temperatuur te bewaken
- Zorg voor correcte installatie van de seal om onnodige belasting te voorkomen
Wanneer is revisie van een versleten mechanical seal zinvol?
Revisie van een versleten mechanical seal is zinvol wanneer de basiscomponenten nog in goede staat zijn en alleen de loopvlakken of secundaire afdichtingen zijn aangetast. Door de seal te reviseren in plaats van te vervangen, bespaar je kosten en verklein je de afvalstroom. Dit geldt zeker voor duurdere of moeilijk verkrijgbare seals.
Bij abrasieve slijtage zijn de loopvlakken vaak bekrast maar nog maatvast. Door ze te leppen, herstel je het vlakke oppervlak en is de seal weer volledig functioneel. Bij adhesieve slijtage hangt het af van de ernst van de materiaaloverdracht. Lichte adhesieve schade is te herstellen, maar bij ernstige beschadiging of vastgelopen loopvlakken is vervanging van de loopvlakken nodig.
Een goede vuistregel: als de behuizing, veer en secundaire afdichtingen nog intact zijn, is revisie bijna altijd de slimste keuze. Laat de seal beoordelen door een specialist die de schade kan meten en de hersteloptie kan bepalen.
Hoe wij helpen bij slijtage aan mechanical seals
Bij Qseals reviseren en leveren we mechanical seals voor vrijwel alle pompen en industriële toepassingen. Of je nu te maken hebt met abrasieve slijtage door een zwaar procesmedium of adhesieve slijtage door droogloop, wij helpen je de oorzaak te achterhalen en de juiste oplossing te kiezen.
- Revisie van versleten seals: We leppen loopvlakken, vervangen secundaire afdichtingen en beoordelen of herstel of vervanging de beste keuze is
- Materiaalkeuze op maat: We adviseren over de juiste loopvlakmaterialen voor jouw procesomstandigheden, inclusief harde materialen voor abrasieve toepassingen
- Seal support systems: We leveren complete spoelsystemen op basis van het thermosyphon-principe om de seal te beschermen tegen slijtage
- Chroomoxide loopvlakken: We spuiten loopvlakken op met chroomoxide voor extra slijtagebestendigheid in zware toepassingen
- Snelle levering: Met meer dan 200.000 producten op voorraad leveren we snel, ook voor minder gangbare typen
Heb je een versleten seal of wil je weten hoe je slijtage bij jouw pompen voorkomt? Neem contact met ons op voor eerlijk advies en een concrete oplossing.