Een pomp werkt veilig in een ATEX-zone wanneer alle componenten, inclusief de afdichting, voldoen aan de geldende ATEX-richtlijnen en zijn gecertificeerd voor de specifieke zone-indeling. De grootste risicofactor is lekkage via de mechanische afdichting, want dat kan ontvlambare stoffen in contact brengen met ontstekingsbronnen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over pompen in explosiegevaarlijke omgevingen.
Welke ATEX-zones bestaan er en wat betekenen ze?
De ATEX-zone-indeling verdeelt explosiegevaarlijke omgevingen in zones op basis van hoe vaak en hoe lang een explosieve atmosfeer aanwezig is. Voor gassen en dampen gelden Zone 0, Zone 1 en Zone 2. Voor stof gelden Zone 20, Zone 21 en Zone 22. Hoe lager het getal, hoe vaker de gevaarlijke atmosfeer aanwezig is en hoe strenger de eisen.
- Zone 0 / Zone 20: Een explosieve atmosfeer is continu of langdurig aanwezig. Dit zijn de zwaarste omstandigheden, zoals de binnenkant van een opslagtank.
- Zone 1 / Zone 21: Een explosieve atmosfeer kan af en toe ontstaan tijdens normale bedrijfsomstandigheden, bijvoorbeeld rondom een pomp die ontvlambare vloeistoffen verwerkt.
- Zone 2 / Zone 22: Een explosieve atmosfeer is niet waarschijnlijk tijdens normaal gebruik, maar kan wel optreden bij storingen of ongewone omstandigheden.
De ATEX-classificatie voor pompen bepaalt welke apparatuurcategorie je mag inzetten. In Zone 1 gebruik je apparatuur van categorie 2, in Zone 2 is categorie 3 toegestaan. Deze indeling vormt de basis voor alle keuzes rondom explosieveilige pompen en hun afdichtingen.
Waarom is een mechanical seal kritiek in een ATEX-omgeving?
Een mechanical seal voor industriële pomptoepassingen is de component in een pomp die voorkomt dat het gepompte medium langs de roterende as naar buiten lekt. In een ATEX-omgeving is dit direct een veiligheidsrisico: als ontvlambare vloeistof of gas ongecontroleerd vrijkomt, ontstaat een explosieve atmosfeer precies op de plek waar de pomp draait en warmte genereert.
Mechanical seals in ATEX-toepassingen staan onder extra druk. Ze moeten niet alleen lekkagedicht zijn, maar ook bestand zijn tegen de specifieke chemische en thermische eigenschappen van het medium. Een seal die veroudert, slijtage vertoont of verkeerd is gemonteerd, vergroot het risico op lekkage aanzienlijk. Bovendien kan wrijving tussen de loopvlakken van een defecte seal warmte genereren die als ontstekingsbron fungeert.
Daarom geldt in explosiegevaarlijke zones: de mechanical seal is niet zomaar een onderdeel, maar een actieve veiligheidsbarrière. De keuze voor het juiste type seal, de juiste materialen en een goed seal support systeem bepaalt mede of een pomp veilig kan draaien.
Wat zijn de eisen aan een pomp in een ATEX-zone?
Een pomp die in een ATEX-zone wordt ingezet, moet voldoen aan de Europese ATEX-richtlijn 2014/34/EU. Dit betekent dat de pomp als geheel, inclusief motor en afdichting, gecertificeerd moet zijn voor de betreffende zone en apparatuurcategorie. De fabrikant is verplicht een technisch dossier op te stellen en de pomp te voorzien van een CE-markering met ATEX-aanduiding.
Concreet gelden de volgende eisen:
- De pomp moet zijn uitgevoerd in een goedgekeurde apparatuurcategorie die past bij de zone-indeling.
- Alle materialen die in contact komen met het medium mogen geen vonken veroorzaken.
- De maximale oppervlaktetemperatuur van de pomp mag de ontstekingstemperatuur van het aanwezige medium niet bereiken.
- De afdichting moet lekkagedicht zijn en voldoen aan de eisen voor de betreffende zone.
- De pomp moet zijn voorzien van de juiste documentatie, inclusief een conformiteitsverklaring.
Naast de technische eisen speelt ook de installatie een grote rol. Een correct gemonteerde, goed ondersteunde en regelmatig geïnspecteerde pomp vormt de basis voor veilig gebruik in een explosiegevaarlijke omgeving.
Hoe voorkom je ontsteking via de afdichting van een pomp?
Je voorkomt ontsteking via de afdichting van een pomp door te kiezen voor een mechanical seal die geschikt is voor de specifieke ATEX-zone, het medium en de bedrijfsomstandigheden, en door die seal te voorzien van een seal support systeem dat de loopvlakken koel en gesmeerd houdt.
De loopvlakken van een mechanical seal genereren wrijvingswarmte. Als die warmte niet wordt afgevoerd, stijgt de temperatuur aan de afdichting. In een ATEX-omgeving mag die temperatuur de ontstekingstemperatuur van het aanwezige medium nooit bereiken. Een seal support systeem zorgt voor koeling en smering, waardoor de seal binnen veilige temperatuurgrenzen blijft werken.
Andere maatregelen die ontsteking via de afdichting voorkomen:
- Gebruik een dubbele mechanical seal met een barrièrevloeistof onder druk, zodat bij lekkage geen ontvlambaar medium vrijkomt.
- Kies loopvlakmaterialen die bestand zijn tegen het medium en geen vonken produceren bij contact.
- Zorg voor een correcte montage, want een scheefstaande of te strak gemonteerde seal slijt sneller en genereert meer warmte.
- Monitor de seal continu via druk- en temperatuursensoren in het seal support systeem.
Wanneer moet een mechanical seal worden gereviseerd of vervangen in een ATEX-omgeving?
In een ATEX-omgeving moet een mechanical seal worden gereviseerd of vervangen zodra er tekenen zijn van verhoogde lekkage, een ongewone temperatuurstijging, trillingen of wanneer de seal een vooraf bepaald aantal draaiuren heeft bereikt. Preventief onderhoud is in explosiegevaarlijke zones geen optie maar een verplichting.
In reguliere industriële toepassingen werken veel bedrijven reactief: de seal wordt vervangen als hij het begeeft. In een ATEX-zone is dat te laat. Lekkage van ontvlambare stoffen in een explosiegevaarlijke omgeving kan direct leiden tot een gevaarlijke situatie. Daarom stel je een onderhoudsplan op dat is gebaseerd op de bedrijfsomstandigheden, het medium en de aanbevelingen van de sealfabrikant.
Signalen die aangeven dat een revisie of vervanging nodig is:
- Zichtbare of meetbare lekkage langs de afdichting.
- Temperatuurstijging aan de seal of in het seal support systeem.
- Verhoogde energieopname van de pomp, wat kan wijzen op extra wrijving.
- Trillingen of ongewone geluiden die duiden op slijtage van de loopvlakken.
- Het bereiken van de maximale bedrijfsuren zoals vastgelegd in het onderhoudsplan.
Welke seal support systemen zijn geschikt voor ATEX-toepassingen?
Voor ATEX-toepassingen zijn seal support systemen geschikt die zijn gebaseerd op het thermosyphon-principe of op externe drukgevende systemen, mits ze zijn gecertificeerd voor de betreffende zone en zijn uitgevoerd in vonkvrije materialen. Het systeem moet de seal continu koelen, smeren en bewaken.
Een thermosyphon-systeem werkt op basis van natuurlijke convectie: de barrièrevloeistof circuleert door temperatuurverschillen zonder dat een pomp nodig is. Dit maakt het systeem betrouwbaar en minder gevoelig voor storingen. In een ATEX-omgeving is dat een belangrijk voordeel, want minder bewegende onderdelen betekent minder kans op defecten en ontstekingsbronnen.
Bij de keuze van een seal support systeem voor een explosiegevaarlijke omgeving let je op:
- ATEX-certificering van het systeem zelf, passend bij de zone-indeling.
- Compatibiliteit van de barrièrevloeistof met het gepompte medium.
- Aanwezigheid van druk- en temperatuurbewaking met alarmfunctie.
- Uitvoering in materialen die geen vonken produceren bij mechanisch contact.
- Eenvoudige inspectie en onderhoudsmogelijkheden zonder de zone te betreden.
Hoe wij helpen met mechanical seals in ATEX-omgevingen
Wij leveren en reviseren mechanical seals voor alle industriële toepassingen, inclusief ATEX-zones. Met meer dan 20 jaar ervaring en een voorraad van meer dan 200.000 producten helpen we je snel aan de juiste afdichtingsoplossing, ook voor explosiegevaarlijke omgevingen. Wat wij voor je doen:
- Advies over de juiste mechanical seal en het bijpassende seal support systeem voor jouw ATEX-zone.
- Revisie van nagenoeg alle gangbare mechanical seals, ongeacht merk of type.
- Engineering en modificatie van seals voor specifieke ATEX-toepassingen.
- Levering van complete seal support systemen gebaseerd op het thermosyphon-principe.
- Begeleiding van aanschaf tot en met montage, zodat de seal correct en veilig wordt geïnstalleerd.
Heb je een pomp die in een ATEX-zone draait en wil je zeker weten dat de afdichting voldoet aan alle veiligheidseisen? Neem contact met ons op en we denken graag met je mee over de beste oplossing.
